Mật rỉ đường trong xử lý nước thải: Công dụng và cách dùng hiệu quả

Mật rỉ đường được sử dụng phổ biến trong ngành công nghiệp xử lý nước thải. Là “chìa khóa vàng” giúp quá trình xử lý nước thải hiệu quả nhờ hàm lượng carbon dồi dào, dễ phân hủy, giá thành hợp lý. Ngày càng được các công ty, nhà mày sử dụng để xử lý nước thải sinh hoạt và chế biến thủy sản. Vậy tại sao nên dùng mật rỉ và cách dùng mật rỉ đường xử lý nước thải hiệu quả.

1. Mật rỉ đường là gì?

Mật rỉ đường tiếng anh là (molasses) là sản phẩm phụ thu được sau quá trình cô đặc và kết tinh đường từ cây mía. Rỉ đường có màu nâu đen, dạng lỏng đặc sánh, có mùi thơm nhẹ dễ chịu, có độ Brix đậm đặc 75 – 85%. Trong mật rỉ đường có chứa các thành phần như carbon, đường, kẽm, vitamin, sắt, protein được sử dụng trong ủ men vi sinh, xử lý nước và trộn thức ăn cho động vật nuôi, sản xuất đồ uống….

2. Tại sao nên dùng mật rỉ đường xử lý nước thải?

Để các vi sinh vật trong bể hiếu khí của nước thải hoạt động mạnh mẽ, phân hủy nhanh các chất hữu cơ. Cần bổ sung cacbon cho vi sinh vật, trong đó mật rỉ đường là chất có hàm lượng cacbon hữu cơ cực cao giúp vi sinh vật phát triển mạnh mẽ.

1. Cung cấp nguồn cacbon hữu cơ dồi dào

Vi sinh vật xử lý nước thải cần nguồn dinh dưỡng cân bằng (Carbon – Nitơ – Phospho) để phát triển và phân hủy chất ô nhiễm. Tuy nhiên, nhiều nguồn nước thải (giấy, dệt nhuộm, sinh hoạt nghèo dinh dưỡng…) thiếu hụt carbon hữu cơ, làm giảm hiệu quả xử lý.

Mật rỉ đường được biết đến là “thức ăn nhanh”, giúp vi sinh vật phát triển mạnh, tăng sinh khối và nâng hiệu suất phân hủy chất hữu cơ, nâng cao chỉ số BOD/COD nước thải.

2 Kích thích hoạt động và duy trì hệ vi sinh

Mật rỉ đường trong môi trường hiếu khí và kỵ khí sẽ giúp vi sinh vật phát triển mạnh, tăng cường ổn định hệ vi sinh.

• Bổ sung mật rỉ đường giúp vi sinh vật hiếu khí, thiếu khí, kỵ khí… hoạt động tối ưu trong các bể xử lý.
• Đặc biệt hỗ trợ khởi động, phục hồi hệ vi sinh khi sốc tải hoặc bị chết do hóa chất, độc tố.
• Tăng tốc độ sinh trưởng, ổn định vi sinh vật, mang lại kết quả xử lý ổn định lâu dài.

3. Hỗ trợ khử nitrat và khử mùi

Quá trình khử nitrat (denitrification) trong nước thải cần nguồn carbon dễ hấp thu; mật rỉ đường là lựa chọn ưu việt thay thế methanol, an toàn – kinh tế. Hỗ trợ giảm các hợp chất gây mùi như NH4+, H2S, làm sạch và khử mùi nhanh chóng cho nước thải.

Xem ngay: Quá trình phản Nitrat hóa là gì? Ứng dụng trong xử lý nước thải tại Việt Nam

3. Các ứng dụng mật rỉ đường trong xử lý nước thải

Một số ứng dụng của mật rỉ đường trong xử lý nước thải:

1. Xử lý nước thải sinh hoạt

• Nước thải đô thị, dân cư, khu nhà ở, nhà hàng khách sạn thường có tỉ lệ BOD/COD thấp, nghèo carbon.
• Bổ sung mật rỉ đường giúp tăng hàm lượng hữu cơ, nuôi vi sinh phát triển toàn diện, xử lý sạch các hợp chất ô nhiễm như protein, carbohydrate, chất béo.

2. Xử lý nước thải công nghiệp

• Phù hợp các ngành phải xử lý nitrat, amoni, các chất hữu cơ khó phân hủy (chế biến thực phẩm, thủy sản, dệt nhuộm, thuộc da…).
• Kết hợp mật rỉ đường với bùn hoạt tính, bể sinh học thiếu khí/kỵ khí giúp loại bỏ BOD, COD, nitơ hiệu quả.
• Cải thiện chỉ số nước sau xử lý, đáp ứng các tiêu chuẩn xả thải hiện hành.

3. Nuôi cấy vi sinh

• Được dùng trong giai đoạn đầu để cấy mồi, nhân nhanh mật độ và sức sống vi sinh, tăng khả năng thích nghi khi hệ thống gặp sốc tải hoặc ngừng vận hành.
• Tạo nguồn inoculum vi sinh chất lượng cao, cải thiện xử lý hữu cơ lâu dài.

4. Hướng dẫn cách dùng mật rỉ đường xử lý nước thải

Hướng dẫn cách pha mật rỉ đường xử lý nước thải đơn giản dễ dùng.

Bước 1: Pha mật rỉ đường

• Mật rỉ đường nên hòa loãng trước với nước sạch (tỉ lệ 3 – 5%) để phân bổ đồng đều vào bể xử lý, tránh vón cục hoặc lắng đáy.
• Có thể kết hợp pha dung dịch với men vi sinh rồi tạt đều quanh bề mặt bể hoặc bơm chậm vào dòng nước đầu vào.

Bước 3: Liều lượng sử dụng

• Liều lượng cụ thể phụ thuộc hàm lượng chất hữu cơ trong nước thải và tải lượng hệ vi sinh.
• Thường lấy theo tỉ lệ BOD:N:P = 100:5:1. Mật rỉ đường giúp bổ sung C nhanh, đặc biệt khi BOD/COD thấp dưới 0.5.
• Khi khởi động/bổ sung phục hồi vi sinh, sử dụng nhiều hơn (tăng 1.5–2 lần bình thường) cho đến khi hệ vi sinh ổn định rồi giảm về mức duy trì.
• Theo dõi hiệu quả xử lý, điều chỉnh lượng mật phù hợp để tránh dư thừa gây tăng BOD, COD nước đầu ra.

Bước 3: Bảo quản

• Chọn mua mật rỉ đường chất lượng, xuất xứ rõ ràng, tránh tạp chất, dư lượng hóa chất bảo quản.
• Lưu trữ nơi khô mát, đậy kín nắp tránh côn trùng hoặc lên men ngoài mong muốn.
• Sử dụng định kỳ, bảo trì hệ thống, kết hợp các phương pháp xử lý sinh học hiện đại để đạt hiệu quả tối ưu.

5. Ưu nhược điểm của mật rỉ đường trong xử lý nước thải

Bên cạnh những ưu điểm của mật rỉ đường xử lý nước thải thì cũng có những nhược điểm. Dưới đây là ưu và nhược điểm của mật rỉ đường mọi người nên lưu ý:

Ưu điểm

• Cung cấp nguồn cacbon hữu cơ rẻ, hiệu quả, dễ sử dụng cho đa số hệ sinh thái vi sinh vật xử lý nước thải.
• Tăng tốc độ và hiệu suất xử lý BOD, COD, nitơ, làm sạch nhanh và hiệu quả.
• Thân thiện môi trường, không gây độc hại, tái sử dụng phụ phẩm công nghiệp.
• Tiết kiệm chi phí so với dùng hóa chất khác như methanol, ethanol.
• Hỗ trợ mạnh quá trình vận hành trong bể hiếu khí, thiếu khí và kỵ khí, nuôi cấy vi sinh mạnh.

Nhược điểm

• Nếu dùng quá liều (carbon dư thừa) có thể tăng chỉ số BOD/COD đầu ra, phát sinh mùi, gây thiếu oxy, ảnh hưởng hệ vi sinh.
• Mật rỉ kém chất lượng, nhiều tạp chất ảnh hưởng sức khỏe hệ vi sinh vật, gây lắng cặn, tắc hệ thống.
• Cần kiểm soát đều và đúng lúc, tránh đột ngột dễ gây sốc tải cho hệ sinh học xử lý.

6. Lưu ý khi sử dụng mật rỉ đường

Trong quá trình sử dụng mật rỉ đường xử lý nước thải quý khách hàng cần lưu ý một số vấn đề sau:

• Chỉ định phù hợp với từng loại nước thải, tính toán chính xác lượng carbon cần bổ sung trên tổng thể hệ thống.
• Nên thử nghiệm nhỏ trước khi áp dụng đồng loạt hệ thống lớn.
• Theo dõi thường xuyên các chỉ số vận hành: BOD, COD, NH4+, NO3-, DO… để điều chỉnh kịp thời.
• Không nên lạm dụng mật rỉ đường thay cho giải pháp kỹ thuật, chỉ áp dụng hỗ trợ quá trình sinh học.

Mật rỉ đường xử lý nước thải là giải pháp hiệu quả, tiết kiệm kinh tế, thân thiện với môi trường, cân bằng nồng độ cod và bod cải thiện chất lượng nước đầu ra. Tuy nhiên, để đảm bảo hiệu quả mọi người nên mua mật rỉ đường loại tốt chất lượng tại các đơn vị chuyên cung cấp mật rỉ chất lượng để hiệu quả cao và để được lâu.

Tham khảo thêm:

Hướng dẫn cách xử lý nước thải bằng phương pháp sinh học

Top 7 hóa chất xử lý nước thải công nghiệp phổ biến hiện nay

Quy trình xử lý nước thải đạt chuẩn